Stefan van der Steen - 18 / Jun / 2026
Rioja, het oudste officiële wijngebied van Spanje sinds 1925 en is daarmee meer dan 100 jaar oud, toch verandert er genoeg in dit wijngebied. De focus is meer verlegd van houtrijping naar terroir, herkomst en innovatie. Hierdoor is het wijngebied Rioja dynamischer en spannender dan ooit.
Vraag een wijnliefhebber naar Rioja en de kans is groot dat termen als 'Crianza', 'Reserva' en 'eikenhout' al snel voorbij komen. Logisch, want decennialang werd de identiteit van Rioja grotendeels bepaald door houtrijping. Toch doet dat beeld de regio inmiddels tekort. Achter het vertrouwde etiket schuilt een wijngebied dat volop in ontwikkeling is. Een regio die haar honderdjarige geschiedenis koestert, maar tegelijkertijd een nieuwe koers vaart waarin terroir, herkomst en innovatie steeds belangrijker worden. Terwijl Rioja in 2025 haar honderdjarig bestaan als officiële wijnregio viert, lijkt het gebied misschien wel dynamischer dan ooit.
Veel mensen denken bij Rioja aan één specifieke wijnstijl of denken zelfs dat Rioja een druivenras is. Niets is minder waar. Rioja is een wijngebied in het noorden van Spanje en geldt als een van de bekendste en meest prestigieuze wijnregio's van het land. Hoewel Tempranillo veruit de belangrijkste druif van Rioja is, wordt deze vaak geblend met andere traditionele rassen zoals Garnacha, Mazuelo en Graciano. Ook witte Rioja wint de laatste jaren sterk aan populariteit. Waar deze wijnen vroeger voornamelijk werden gemaakt van Viura, zien we tegenwoordig steeds vaker druivenrassen als Garnacha Blanca en Tempranillo Blanco terug in de wijngaarden en op het etiket. Bovendien kent Rioja niet één vaste wijnstijl. Lange tijd stond de regio vooral bekend om haar traditionele rode wijnen met langdurige rijping op Amerikaans eikenhout, wat zorgde voor de karakteristieke aroma's van vanille, kokos en specerijen. Hoewel deze klassieke stijl nog altijd bestaat, ontwikkelt Rioja zich in hoog tempo. Steeds meer producenten richten zich op terroir, herkomst en fruitexpressie, waardoor de regio vandaag de dag veelzijdiger is dan ooit.
Wie Rioja bezoekt, ontdekt al snel dat er niet zoiets bestaat als één Rioja. De regio strekt zich uit over ruim honderd kilometer langs de rivier de Ebro en omvat een verrassende diversiteit aan landschappen, bodems en klimaten. Dat verschil zie je terug in de drie officiële deelgebieden: Rioja Alta, Rioja Alavesa en Rioja Oriental.
Rioja Alta ligt in het westelijke deel van de regio en wordt beïnvloed door een meer Atlantisch klimaat. Dit resulteert in relatief koele omstandigheden, waardoor druiven over het algemeen langzamer rijpen en een hogere natuurlijke zuurgraad behouden. De bodems bestaan voornamelijk uit kalkrijke klei en alluviale afzettingen. Deze omstandigheden zijn geschikt voor onder andere Tempranillo en zorgen voor wijnen met een relatief evenwichtige structuur, frisse zuren en goede rijpingscapaciteit.
Rioja Alavesa ligt ten noorden van de rivier de Ebro en maakt deel uit van het Baskische deel van Rioja. Het gebied is geografisch kleiner, maar heeft een relatief hoge dichtheid aan wijngaarden. De bodems bestaan hier voornamelijk uit kalksteen en klei. In combinatie met de hogere ligging van veel wijngaarden zorgt dit voor een gematigd rijpingsproces en behoud van frisheid in de druiven. Wijnen uit Rioja Alavesa worden vaak gekenmerkt door een evenwichtige structuur, aromatische expressie en een relatief hoge mate van precisie in stijl, mede door de combinatie van klimaat en bodem.
Rioja Oriental ligt in het oostelijke deel van de regio en kent gemiddeld hogere temperaturen en minder neerslag dan de westelijke zones. Dit zorgt voor een ander rijpingspatroon, waarbij druiven doorgaans eerder en met hogere suikerconcentraties geoogst kunnen worden. De bodems zijn gevarieerd en bestaan uit klei, kalk en zandige componenten, wat zorgt voor verschillende microklimaten binnen het gebied. Historisch speelde Rioja Oriental een belangrijke rol in de aanvoer van druiven voor blends binnen Rioja als geheel. Tegenwoordig is er meer aandacht voor herkomst specifieke wijnen en oude wijngaarden, waarbij vooral Garnacha en Tempranillo belangrijke druivenrassen zijn. Het gebied levert wijnen met een rijp fruitprofiel en een duidelijke expressie van het warmere klimaat, naast stijlen waarin meer nadruk ligt op balans en frisheid afhankelijk van ligging en hoogte.
In 1925 kreeg Rioja als eerste Spaanse wijngebied een officiële beschermde oorsprongsbenaming, de Denominación de Origen. DO Rioja was geboren, dat was geen toeval. Al in de negentiende eeuw hadden producenten in Rioja geïnvesteerd in kwaliteitsverbetering. Toen de phylloxera-ramp grote delen van Frankrijk verwoestte, trokken Franse wijnmakers naar Rioja op zoek naar gezonde wijngaarden. Zij brachten kennis mee over wijn maken, vatrijping en commerciële distributie.
De basis voor het moderne Rioja was gelegd. In 1991 werd Rioja bovendien de eerste regio die de hoogste Spaanse classificatie ontving: Denominación de Origen Calificada (DOCa). Een erkenning voor de consistente kwaliteit die de regio al decennialang leverde.
Geen enkele wijnregio is zo sterk verbonden met houtrijping als Rioja. Waar veel Europese regio's hun identiteit ontlenen aan bodem of druivenras, werd Rioja jarenlang gedefinieerd door de tijd die een wijn op vat doorbracht. Vanaf de jaren tachtig groeiden de bekende classificaties uit tot het belangrijkste verkoopargument van de regio. Het type houtlagering werd voorop het etiket groot aangeduid en achterop de fles een sticker in een opvallende kleur.
Genérico of voorheen Joven, is de categorie binnen Rioja die staat voor wijnen met weinig tot geen houtrijping. Het gaat meestal om jonge, fruitgedreven wijnen die bedoeld zijn om snel na de oogst te drinken. De stijl is vaak zéér fruitig, fris en sappig, waardoor ze erg toegankelijk zijn. In Spanje worden dit soort wijnen op veel momenten gedronken, bijvoorbeeld “tussendoor” of bij lichte maaltijden. Ze worden daarbij licht gekoeld (of zelfs koud) geserveerd, wat zeker op warme dagen het frisse karakter versterkt. Een goed voorbeeld van deze stijl is de Paco Garcia Seis.
Crianza is vaak de eerste kennismaking met de klassieke Rioja-stijl. De wijn moet minimaal twee jaar rijpen, waarvan ten minste één jaar op eikenhout. In deze fase krijgt de wijn al zijn kenmerkende zachtheid en subtiele houtinvloeden, maar blijft het fruit nog duidelijk aanwezig. Achter op de fles de sticker in het rood.
Reserva wijnen gaan een stap verder in complexiteit en diepte. Ze rijpen minimaal drie jaar, waarvan minimaal één jaar op eikenhout. De extra tijd zorgt ervoor dat fruit, hout en secundaire aroma's zoals leer, tabak en kruiden beter met elkaar verweven raken. Achter op de fles de sticker in het donkerrood/bruin.
Gran Reserva is de meeste traditionele en geduldige stijl binnen Rioja. Deze wijnen moeten minimaal vijf jaar rijpen, waarvan minimaal twee jaar op eikenhouten vaten en een flesrijping van minimaal 2 jaar. Het resultaat is een wijn met grote complexiteit, minder nadruk op fruit en meer tertiaire aroma's zoals specerijen, ceder en leer. Achter op de fles de sticker in het donkerpaars/zwart.
Voor consumenten was het eenvoudig. Hoe langer de rijping, hoe hoger de status. Maar er zat ook een keerzijde aan dat systeem. Twee wijnen uit totaal verschillende wijngaarden konden dezelfde classificatie krijgen, terwijl hun herkomst nauwelijks zichtbaar werd op het etiket. De nadruk lag op opvoeding, niet op oorsprong.
Traditioneel gebruikte Rioja vooral Amerikaanse eikenhouten vaten. Die waren goedkoper, makkelijker verkrijgbaar en gaven herkenbare aroma's van vanille, kokos, dille en zoete kruiden. Vanaf de jaren negentig begon Frans eikenhout terrein te winnen. Dat levert subtielere aroma's op en laat vaak meer ruimte voor het karakter van de druif en de wijngaard. Steeds meer producenten realiseerden zich dat hout een middel moest zijn en geen doel op zich.
Misschien wel de belangrijkste ontwikkeling van de afgelopen twintig jaar is de verschuiving van rijping naar terroir. Internationaal groeide de vraag naar wijnen met een duidelijke herkomst. Consumenten wilden weten uit welke wijngaard een wijn kwam, op welke hoogte de druiven groeiden en welke bodems daar aanwezig waren. Rioja kon niet achterblijven. In 2017 introduceerde de regio nieuwe herkomstcategorieën:
Wijnen afkomstig uit één van de drie subregio's:
Voor een Vinos de Zona moet zowel de producent als de druiven uit de betreffende zone komen. Zoals vaak in de wijnwereld, geldt hier de 85% regel, waar 15% eventueel een andere oorsprong mag hebben. Deze categorie benadrukt de stijlverschillen tussen de grotere gebieden, zoals klimaat, hoogte en bodemtype.
Wijnen die afkomstig zijn uit één specifieke gemeente binnen Rioja. De producent moet in 1 van de 144 gemeenten gevestigd zijn en de wijn moet voor 85% gemaakt zijn van druiven uit die gemeente. Hier komt de focus al duidelijker te liggen op de lokale identiteit en dorpskarakter.
De hoogste categorie binnen Rioja. Wijnen afkomstig van één uitzonderlijke wijngaard met bewezen kwaliteit en een streng gecontroleerde opbrengst. Momenteel zijn er slechts 160 wijngaarden verdeeld over 97 producenten die deze titel mogen dragen. Het gaat hierbij om nog geen 1% van het totale wijngaardareaal van DOCa Rioja.
Voor veel wijnmakers betekende dit een historische stap. Voor het eerst kreeg terroir officieel een even belangrijke plaats als rijping. Waar vroeger op een etiket vooral "Reserva" stond, verschijnt tegenwoordig steeds vaker de naam van een dorp of zelfs een specifieke wijngaard. Belangrijk om te vermelden is dat dit beide systemen los van elkaar bestaan. Er kunnen dus combinaties gemaakt worden uit de 'houtclassificatie' en de 'herkomstclassificatie'. Zoals bijvoorbeeld deze wijn Paco Garcia La Villa, dit is een Reserva en komt uit 1 gemeente: Murillo de Río Leza.
Hoewel ongeveer 90 procent van de productie nog steeds rood is, beleven witte Rioja's een opmerkelijke renaissance. Lange tijd draaide wit Rioja vooral om Viura, in sommige gebieden ook bekend als Macabeo. Een druif die zowel frisse jonge wijnen als complexe houtgerijpte exemplaren kan voortbrengen. Maar de grootste nieuwsgierigheid gaat tegenwoordig uit naar Tempranillo Blanco.
In 1988 ontdekte wijnbouwer Jesús Galilea Esteban iets opmerkelijks in zijn wijngaard in Murillo de Río Leza. Een enkele Tempranillo-stok produceerde plotseling rode én witte druiven. Na jarenlang genetisch onderzoek bleek dat het daadwerkelijk ging om een spontane mutatie van de rode Tempranillo. Geen kruising, geen nieuw ras, maar een natuurlijke genetische afwijking. Sinds 2007 mag Tempranillo Blanco officieel worden gebruikt binnen DOCa Rioja. De druif combineert een aromatisch profiel van citrus, venkel, witte bloemen en tropisch fruit met een opvallend frisse zuurgraad. Voor veel producenten biedt Tempranillo Blanco een antwoord op de groeiende vraag naar karaktervolle witte wijnen. Zo ook bij Bodegas Paco García met deze twee toppers: "el Yergo" en "La Ponza", de laatste is vanwege de grote populariteit en de beperkte beschikbaarheid, op dit moment uitverkocht.
Wie de evolutie van Rioja wil begrijpen, hoeft eigenlijk alleen maar naar Bodegas Paco García te kijken. Het familiebedrijf uit Murillo de Río Leza bevindt zich letterlijk en figuurlijk op het snijvlak van traditie en vernieuwing. Waar veel klassieke Rioja-producenten hun reputatie bouwden op lange houtrijping, richt Paco García zich op fruitexpressie, toegankelijkheid en terroir. De wijnen zijn modern zonder modieus te zijn, eigentijds zonder de wortels van Rioja te verloochenen. Opvallend is dat de bodega zich nadrukkelijk richt op een nieuwe generatie wijndrinkers. Minder nadruk op zware houtinvloeden, meer aandacht voor drinkplezier, balans en de herkomst van de druiven. Daarmee vertegenwoordigt Paco García precies de richting waarin Rioja zich momenteel ontwikkelt. Veel van hun wijnen krijgen rijping op Frans eikenhout, zij kiezen bewust voor dit duurdere hout, wat een stuk elegantere, fruitigere en meer terroir gedreven wijnen voortbrengt. Ook experimenten zij onder andere met betonnen eieren, wat in tegenstelling tot eikenhout géén smaak afgeeft, maar wel de benodigde rijping geeft voor de perfecte balans.
In de wereld van kwaliteitswijnen groeit de belangstelling voor zogenaamde Single Vineyard-wijnen. Deze wijnen worden gemaakt van druiven afkomstig uit één specifieke wijngaard, waardoor het unieke karakter van die locatie optimaal tot uiting komt. Factoren zoals bodemtype, hoogte, ligging en microklimaat spelen hierbij een belangrijke rol en geven iedere wijn een eigen identiteit. Bodegas Paco Garcia heeft twee single Vineyard wijnen, de hoogste classificatie: Viñedo Singular. Deze wijnen zijn het ultieme voorbeeld van de 'nieuwe' stijl Rioja, oude stokken en weinig hout zorgt ervoor dat het karakter van de wijn spreekt en de herkomst en het terroir benadrukt wordt.
De wijngaard El Cerro de San Miguel werd aangeplant in 1981 op een kleine heuvel in Rioja Oriental en behoort tot de beste percelen van de familie García. De wijngaard werd geërfd van de grootvader van Juan Bautista García, waardoor de wijn niet alleen kwaliteit maar ook familiegeschiedenis in zich draagt. Deze wijn wordt gemaakt van 100% Tempranillo-druiven die met de hand worden geoogst. Na een uiterst zorgvuldige selectie van de druiven rijpt de wijn 'slechts' tien maanden in grote eikenhouten vaten. Die relatief subtiele houtrijping zorgt een elegante wijn met de focus op terroir.
Gemaakt van 100% Garnacha tinto. Van een Pre-phylloxera wijngaard uit 1880, bijna 150 jaar oud. En is daarmee de oudste Viñedo Singular van heel Spanje. Bijgevoegd een foto van deze oude stokken. Het is een wijngaard kleiner dan 1 ha omringt door onder andere oude olijfbomen, het is een perfect micro klimaat. Omdat de wijnstokken zo ontzettend oud zijn, hanger er minder druiven aan de wijnstokken, de druiven die er nog wel aan hangen krijgen veel meer energie. Dit zorgt ervoor dat de opbrengst heel erg laag is en de wijn heel geconcentreerd wordt.
De druiven worden net als bij de el Cerro de San Miguel, druif voor druif geplukt in plaats van hele trossen. De wijn krijgt een rijping van 6 maanden op grote eikenhouten vaten. Wat deze wijnen typeert, is precies het “nieuwe” Rioja. Een hele elegante, geconcentreerde stijl met minder hout en minder interventie. Daardoor zijn deze wijnen veel meer terroir gedreven. Wijnen van absolute wereldklasse.
Klimaatverandering, veranderende consumentensmaken en een afnemende wereldwijde wijnconsumptie dwingen iedere wijnregio om kritisch naar zichzelf te kijken. Rioja vormt daarop geen uitzondering. Steeds meer producenten zoeken hogere wijngaarden op, experimenteren met regeneratieve landbouw en onderzoeken welke druivenrassen beter bestand zijn tegen warmere omstandigheden. Tegelijkertijd groeit de aandacht voor oude wijngaarden, lokale identiteit en duurzaamheid. Waar Rioja vroeger vooral bekend stond om de vraag "hoe lang heeft deze wijn gerijpt?", draait het tegenwoordig steeds vaker om een andere vraag: "Waar komt deze wijn vandaan?" En misschien is dat wel de grootste verandering van allemaal.
Na honderd jaar is Rioja niet bezig zichzelf opnieuw uit te vinden. Het gebied is juist bezig zichzelf beter te begrijpen. De regio ontdekt dat haar grootste kracht niet alleen ligt in vaten, classificaties of beroemde merken, maar vooral in de enorme rijkdom aan landschappen, bodems en wijngaarden die al die tijd al aanwezig waren. Dat maakt Rioja vandaag niet alleen relevanter dan ooit, maar ook spannender dan ooit.